چِگِرد(تِج)

Acacia ehrenbergia Hayne

خانواده:Mimosaceae

نام انگلیسی:Thirsty thorn, Shittimthorn, Shittahh tree

نام محلی: چگرد، تج، طلع، سیال، ببله.

ویژگی های گیاهشناسی چگرد

درختچه ای به ارتفاع 2 تا 4 گاهی تا 6 متر، شاخه ها قهوه ای مایل به زرد و صاف، خارها گوشواره ای زوج، بلند به طول تا 7 سانتی متر، سفید مایل به خاکستری. برگها کوچک، دارای غده کوچک، شانه ها به تعداد 1 تا 2 و به ندرت 3 جفت، به طول 4 تا 40 میلیمتر، دارای غده حداقل در بین یک جفت شانه انتهایی، محور برگ به طول 5 تا 27 میلیمتر، برگچه ها مستطیلی نوک کند، به تعداد 5 تا 11 عدد، صاف، به ابعاد 5/1 × 2 تا 5میلیمتر.گل آذین سرسان مانند به رنگ زرد روشن، محوری به قطر 7 تا 12 میلیمتر، دم گل آذین به طول 14 تا 32 میلیمتر، دارای برگه تقریباً در وسط، کاسه گل لوله ای، استکانی، به طول 2/1 تا 2 میلیمتر، 5 دندانه ای. گلبرگها به طول 2 تا 5/2 میلیمتر. پرچم ها زیاد به طول 5/4 تا6 میلیمتر. نیام ارغوانی مایل به قرمز، در هنگام خشک شدن قهوه ای معمولاً خمیده در بین دانه ها فرو رفته به طول تا 11 سانتی متر و عرض تا 6 میلیمتر، شکوفا دانه ها معمولاً تا 10 عدد و آویزان به بند ناف تقریباً بلند و پیچ خورده و به رنگ سیاه و دارای داغ نعل اسبی. زمان گلدهی فروردین تا خرداد و رسیدن میوه خرداد تا تیر.

انتشار جغرافیایی چگرد در ایران و جهان

جهان: ایران، شبه جزیره عربستان، شمال آفریقا.

ایران: انتشار چگرد در ایران توسط گیاهشناسان داخلی و خارجی گزارش شده که از این میان می توان بندرعباس، هرمزگان، چابهار و ... را نام برد.

ارزش علوفه ای چگرد

اندامهای مختلف این گیاه از جمله سرشاخه های تازه، برگ و به ویژه میوه نسبت به مغیر از درجه خوشخوراکی بالایی برخوردار است. بز و شتر و سایر حیوانات وحشی از قسمتهای مختلف آن تغذیه می نمایند.

با توجه به ارزش غذایی چگرد با یونجه مشاهده می شود که درصد پروتئین نیام چگرد کمی کمتر از یونجه می‌باشد. درصد فیبر و درصد خاکستر برگ و میوه چگرد نسبت به یونجه پایین‌تر است و از امتیاز مثبت چگرد محسوب می‌شود. همچنین بالاتر بودن درصد کاتیون روی در برگ و میوه چگرد نسبت به یونجه امتیاز مثبتی برای چگرد می‌باشد.

خاکشناسی رویشگاههای چگرد

خاکهای این رویشگاه عمدتاً جوان و آهکی و بافت خاک آن لومی – لوم شنی بوده و دارای درصد اشباع بین 30 – 15 درصد می‌باشد.

درصد آهک در این خاکها بالاست. خاک رویشگا‌ه‌ها از لحاظ مواد آلی فقیر است و در حدود 242/0 – 29/0 و با افزایش عمق کاهش می‌یابد. خاک رویشگاه‌ها دارای مقادیر خیلی ناچیز گچ می‌باشد و فقط در یکی از رویشگاه‌ها در لایه سطحی مقدار کمی گچ وجود دارد.

کاربرد و مصارف چگرد

1. از چوب چگرد به عنوان هیزم استفاده می‌شود. روستائیان با احداث کوره‌های ذغال‌گیری در رویشگاه‌های آن نسبت به تهیه ذغال اقدام می‌نماید.

2. برگها، میوه و سرشاخه‌های تازه برای بز و شتر از اهمیت بالایی برخوردار است بخصوص میوه چگرد خوشخوراک بوده و در رویشگاه‌ها مورد تغذیه دامها قرار می‌گیرد.

3. نظر به اینکه ریشه دوانی چگرد در اراضی سنگلاخی قابل توجه و نسبتاً گسترده و عمیق می‌باشد لذا در حفاظت خاک نقش بسیار بسزایی دارد به طوری که رویشگاه‌های چگرد عمدتاً روی خاکهای کم‌عمق و تکامل نیافته مستقر می‌باشند و فرسایش طبیعی ذرات ریز خاک را به مجرد تشکیل شدن از محیط خارج می‌نماید لذا وجود چگرد در این عرصه‌ها که عمدتاً باران‌های سیل‌آسا هم دارد از اهمیت بالایی برخوردار است و نقش بسزایی در حفاظت خاک دارد و می‌توان در حوزه‌های آبخیز مناسب از چگرد به عنوان تثبیت بیولوژیکی خاک استفاده مطلوب کرد.

4. برای تثبیت ازت: تقریباً تمام گونه‌های آکاسیا تثبیت کننده ازت هستند و به همین دلیل قادرند در خاکهای بسیار فقیر از نظر ازت مستقر گردند.

5. تولید تانن: این گونه آرام‌بخش می‌باشد از پوست تانن برای داروهای ضداسهال، جلوگیری از تورم بخصوص در درمان لثه‌هایی که خونریزی دارد استفاده می‌شود. جوشانده پوست آن همراه با پوست تمر هندی Tamarindus indica در درمان آنژین یا درد گلو به صورت قرقره بسیار مؤثر است.

6. گلهای چگرد شدیداً خوشبو و معطر است و مورد علاقه زنبور عسل است و لذا رویشگاه‌های چگرد برای کندوداران قابل توجه است.

7. جنگل‌کاری در دامنه‌های رو به جنوب: جهت احیاء و ترمیم پوشش گیاهی بدون شک چگرد یکی از مهمترین درختچه‌های منطقه برای جنگلکاری در دامنه‌های خشک و گرم مناطق مستعد می‌باشد.

منابع فارسی

  2. کیان – نجفی تیره شبانکاره، بررسی روابط عوامل اکولوژیک با انتشار و فراوانی گونه گبر، مجموعه مقالات دومین همایش ملی بیابان زایی و روشهای مختلف بیابان زدایی، موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع، 1377.
  3. نجفی تیره شبانکاره، کیان، بررسی برخی مشخصات علمی و کاربردی گونه‌ی گبر، پژوهش سازندگی، 1382.

 

منابع خارجی

  1. Sher,A.A., Wiegand, K.and Ward,D,201, Do Acacia and Tamarix Trees Compete For Water in the Negev desert?., Journal of Arid Environments, 74: 338 – 343
  2. Wiliam, E., Cooper, Jr.and Martin, J.whiting, 2000, Islands in a sea of sand: use of Acacia tree by tree skinks in the Kalahari Desert, Journal of Arid Environments, 44: 373 – 381.

 

اینترنت

  2. دانشنامه ویکی پدیا.